Van innerlijke criticus naar innerlijke coach: 10 tips om zelfkritiek te temperen

Wie schrijft, heeft vaak last van een innerlijke criticus. Zelfkritiek kan een verlammend effect hebben en blokkeert vaak onze creativiteit, maar dat stemmetje in ons hoofd of kwelduiveltje op onze schouder kan ook waardevol zijn. Het spoort ons aan om harder te werken, meer te schrijven én te schrappen. Hoe kun je jouw criticus inperken én er voordeel uit halen? In een interview met VERZIN vertelt Ruth Aerts over het traject dat ze aflegde om die verlammende zelftwijfel te overwinnen. Ruth Aerts, projectmanager, trainer en coach bij Qlick, won in 2011 de Goude Meeuw voor haar novelle 'Lucht', een boek dat ze uitgaf in eigen beheer. Uit het gesprek met Ruth distilleerden we tien concrete tips voor schrijvers die kampen met een taaie criticus.

 

  1. Vul de verwachtingen van anderen niet zelf in
    Voor velen, ook voor Ruth, steekt zelftwijfel meestal de kop op wanneer je het idee hebt dat je verwachtingen van anderen moet inlossen. Die druk van buitenaf is echter niet zo groot als jij hem ervaart. Probeer deze niet te veel zelf in te vullen. “Hou de ander uit je hoofd”, klinkt het bij Ruth, en blijf dicht bij je eigen intenties en verwachtingen.

  2. Erken jouw eigen schrijversidentiteit
    Je eigen schrijversidenteit schapen vergt tijd en jezelf ondervragen. Wat voor schrijver je bent, drukt zich uit in je intenties, je verwachtingen van het schrijverschap en welke plek het schrijven inneemt in je leven. Onderzoek wat voor een schrijver jij bent. Misschien lig je wel in de grijze zone tussen uitgesproken zwarte of witte schrijversidentiteiten. Tracht de schrijver in jou te erkennen en te accepteren zoals hij (op dit moment) is. Stem je innerlijke criticus daar ook op af.

  3. Treed buiten je comfortzone
    Je weet misschien wat voor schrijver je wel of niet bent, maar desondanks kun je je horizon als mens blijven verbreden. Het is ook een van de middelen om opnieuw in verbinding te komen met de schrijver in jezelf. Kort na haar beslissing om te stoppen met schrijven, kreeg Ruth de kans om met enkele gevestigde auteurs te speeddaten. Schrijftips had ze niet meer nodig, dacht ze, dus wilde ze het aanbod eerst afslaan. Desalniettemin raadde haar oudste zoon Joachim haar aan om eens buiten haar comfortzone te treden en Ruth bedacht dat ze de schrijvers ook andere dingen kon vragen. Het leverde haar zo nieuwe schrijfinspiratie op.

  4. Meet wat je vandaag schrijft niet af aan je meesterwerk van gisteren
    Zo krijg je nooit opnieuw een letter op papier. Gun jezelf de ruimte om (nieuwe) dingen te proberen. Tracht vooral om eerst door te schrijven alvorens je kritisch kijkt naar wat je op papier zet. Je wil jezelf eerst materiaal geven om, in een volgend stadium, te schrappen.

  5. Neem afstand van je schrijfwerk
    Blijf je toch vastzitten in een negatieve spiraal, neem dan even afstand van je werk. Maak een wandeling of haal een kopje thee. Voor Ruth helpt het om de natuur in te gaan. Lopen, wandelen of op café gaan kan ook helpen om inspiratie op te doen. Misschien is je innerlijke criticus al wat getemperd wanneer je met een frisse neus opnieuw je schrijfplek betreedt.

  6. Zie elk falen als een (groei)kans
    Soms loopt er iets mis of doe je dingen verkeerd en maakt dat jou of anderen ontevreden. Probeer met dat falen je innerlijke criticus niet te veel te onderschrijven (“Zie je wel!”), maar plaats je falen eerst in een totaalcontext. De gevolgen zijn misschien niet zo verschrikkelijk als ze op het eerste gezicht lijken. Ga vooral op zoek naar de kans die in je falen verborgen ligt. Kijk concreet naar wat de volgende keer beter kan. Beschouw jezelf als een dynamisch wezen dat groeit door vallen en opstaan.

  7. Laat je innerlijke criticus even uitrazen
    Je innerlijke criticus is er niet alleen om gemeen te zijn. Hij is ontstaan om je te beschermen, aldus Ruth. “Hoe meer je hem probeert te versmachten en weg te duwen, hoe groter hij wordt.” Als je innerlijke criticus het van je overneemt, laat hem dan uitrazen. Ruth raadt daarbij een mindfulnesstechniek aan: “Kijk en luister met milde open aandacht.” Zij spreekt de criticus ook aan, bijvoorbeeld met “interessant” want als hij zich gehoord voelt, is hij minder geneigd om nog hard te roepen.

  8. Een innerlijke criticus heb je al, ga ook op zoek naar je innerlijke coach
    Geef gehoor aan de innerlijke criticus, maar laat vooral ook een innerlijke coach toe om je te helpen onderscheiden welke kritiek jou wel en welke jou niet verder helpt. Richt je aandacht op dingen waarmee je iets kan. Als je innerlijke criticus je afkraakt, kun je ook tegenvoorbeelden bedenken. Misschien kun je de kritiek zo ombuigen naar iets concreet constructiefs. Ga op zoek naar wat je nodig hebt om op dit moment verder te kunnen.

  9. Zeg geen nee tegen een compliment
    Enkele van Ruths tips echoën advies uit het boek 'Word je eigen leider'. Één van die dingen is het belang van complimenten aanvaarden. Ze kunnen je bovendien helpen om je innerlijke criticus duchtig weerwoord te bieden.

  10. Word je eigen schrijfleider
    Laat je niet overmeesteren door de criticus, maar cijfer hem ook niet weg. Neem zelf de verantwoordelijkheid over je eigen schrijverschap.

 


Door Aileen De Verneij, gebaseerd op een artikel van Isak Van Haegenborgh 

Verschenen in VERZIN januari 2018

Foto: © Qijin Xu

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------

VERZIN brengt je driemaandelijks interviews met bekende schrijvers en aanstormend talent, schrijftips en -advies.

Kan je niet genoeg krijgen van VERZIN? Abonneer je en krijg hét magazine dat je aan het schrijven zet, vier keer per jaar in de bus.